Bijsluiter: gebruik, bijwerkingen, dosering - Livogiva
1. Wat is Livogiva en waarvoor wordt dit middel gebruikt?
Livogiva bevat de werkzame stof teriparatide, die gebruikt wordt om de botten sterker te maken, en om het risico van breuken te verkleinen door de botaanmaak te stimuleren.
Livogiva wordt gebruikt voor de behandeling van osteoporose (botontkalking) bij volwassenen. Osteoporose is een ziekte waardoor uw botten dun en breekbaar worden. Deze ziekte komt vooral vaak voor bij vrouwen na de overgang, maar kan ook voorkomen bij mannen. Osteoporose komt ook vaak voor bij patiënten die behandeld worden met corticosteroïden,
2. Wanneer mag u dit middel niet gebruiken of moet u er extra voorzichtig mee zijn?
Wanneer mag u dit middel niet gebruiken
- U bent allergisch voor een van de stoffen in dit geneesmiddel. Deze stoffen kunt u vinden in rubriek 6.
- U heeft een hoog calciumgehalte in het bloed (reeds bestaande hypercalciëmie).
- U heeft ernstige nierproblemen.
- U heeft ooit de diagnose botkanker gekregen of een andere vorm van kanker die is uitgezaaid naar uw botten.
- U heeft bepaalde botziekten. Als u een botziekte heeft, vertel dit dan aan uw arts.
- U heeft een onverklaarde hoge concentratie alkalische fosfatase in uw bloed, wat betekent dat u mogelijk de botziekte van Paget heeft (een ziekte die tot veranderingen aan de botten leidt). Als u dit niet zeker weet, raadpleeg dan uw arts.
- U heeft bestraling (radiotherapie) voor uw botten gehad.
- U bent zwanger of u geeft borstvoeding.
Wanneer moet u extra voorzichtig zijn met dit middel?
Livogiva kan zorgen voor een toename in de hoeveelheid calcium in uw bloed of urine.
Neem contact op met uw arts of apotheker vóór of tijdens het gebruik van dit middel:
- als u aanhoudend last heeft van misselijkheid, braken, verstopping, weinig energie of spierzwakte. Deze verschijnselen kunnen erop wijzen dat uw bloed te veel calcium bevat.
- als u nierstenen heeft of vroeger nierstenen heeft gehad.
- als u nierproblemen heeft (matig gestoorde nierfunctie).
Sommige patiënten worden duizelig of krijgen een snelle hartslag na de eerste paar doseringen. Zorg dat u de eerste keren dat u Livogiva injecteert ergens bent waar u meteen kunt gaan zitten of liggen als u duizelig wordt.
De aanbevolen behandelingsperiode van 24 maanden mag niet worden overschreden.
Livogiva mag niet worden gebruikt door volwassenen in de groei.
Kinderen en jongeren tot 18 jaar
Dit middel mag niet worden gebruikt door kinderen en jongeren onder de 18 jaar.
Gebruikt u nog andere geneesmiddelen?
Gebruikt u naast Livogiva nog andere geneesmiddelen, heeft u dat kort geleden gedaan of bestaat de mogelijkheid dat u in de nabije toekomst andere geneesmiddelen gaat gebruiken? Vertel dat dan uw arts of apotheker, want soms kan er interactie optreden (bijv. digoxine/digitalis, een geneesmiddel om hartziekte te behandelen).
Zwangerschap en borstvoeding
Gebruik Livogiva niet als u zwanger bent of borstvoeding geeft. Als u een vrouw bent die zwanger kan worden moet u een effectieve anticonceptiemethode gebruiken tijdens het gebruik van Livogiva . Als u zwanger wordt, moet u het gebruik van dit middel staken. Vraag uw arts of apotheker om advies voordat u een geneesmiddel gebruikt.
Rijvaardigheid en het gebruik van machines
Sommige patiënten kunnen duizelig worden na het injecteren van dit middel. Als u zich duizelig voelt mag u niet autorijden of geen machines gebruiken voordat u zich beter voelt.
Dit middel bevat natrium
Dit geneesmiddel bevat minder dan 1 mmol natrium (23 mg) per dosis, dat wil zeggen dat het in wezen 'natriumvrij' is.
3. Hoe gebruikt u dit middel?
Gebruik dit geneesmiddel altijd precies zoals uw arts u dat heeft verteld. Twijfelt u over het juiste gebruik? Neem dan contact op met uw arts of apotheker.
De aanbevolen dosering is 20 microgram, die eenmaal per dag wordt toegediend via een injectie onder de huid (subcutane injectie) in het dijbeen of de buik. Gebruik uw geneesmiddel iedere dag op ongeveer hetzelfde tijdstip; dit helpt u om het niet te vergeten.
Injecteer Livogiva elke dag zolang als uw arts het u voorschrijft. De totale behandelingsduur met Livogiva mag niet langer zijn dan 24 maanden. U mag niet meer dan één behandelingskuur van 24 maanden volgen in uw leven.
Uw arts kan u adviseren om dit middel samen met calcium en vitamine D te gebruiken. Uw arts zal u vertellen hoeveel u elke dag moet gebruiken.
Lees de gebruikershandleiding, die is meegeleverd in de doos, voor instructies over het gebruik van de Livogiva-pen.
Injectienaalden worden niet bij de pen meegeleverd. Pennaalden van 29 tot 31 gauge (diameter 0,25-0,33) kunnen worden gebruikt.
U moet uw Livogiva-injectie toedienen kort nadat u de pen uit de koelkast hebt gehaald, zoals beschreven in de gebruikershandleiding. Leg de pen na gebruik onmiddellijk terug in de koelkast. Gebruik voor elke injectie een nieuwe naald en gooi deze na elk gebruik weg. Bewaar uw pen nooit met de naald er nog aan. Deel uw Livogiva-pen nooit met anderen.
Dit middel kan met of zonder voedsel worden gebruikt.
Heeft u te veel van dit middel gebruikt?
Als u per ongeluk te veel van dit middel heeft gebruikt, neem dan contact op met uw arts of apotheker.
De effecten van overdosering die te verwachten zijn, zijn o.a. misselijkheid, braken, duizeligheid en hoofdpijn.
Als u bent vergeten Livogiva op de normale tijd te gebruiken, gebruik het dan zo snel mogelijk op dezelfde dag. Gebruik geen dubbele dosis om een vergeten dosis in te halen. Gebruik niet meer dan één injectie per dag. Probeer niet een vergeten dosis in te halen.
Als u stopt met het gebruik van dit middel
Als u overweegt om met de Livogiva-behandeling te stoppen, bespreek dit dan met uw arts. Uw arts zal u advies geven en beslissen hoelang u met Livogiva moet worden behandeld.
Heeft u nog andere vragen over het gebruik van dit geneesmiddel? Neem dan contact op met uw arts of apotheker.
4. Mogelijke bijwerkingen
Zoals elk geneesmiddel kan ook dit geneesmiddel bijwerkingen hebben, al krijgt niet iedereen daarmee te maken.
De meest voorkomende bijwerkingen zijn pijn in de armen en benen (frequentie is zeer vaak: komen voor bij meer dan 1 op de 10 gebruikers) en misselijkheid, hoofdpijn en duizeligheid (frequentie is vaak). Als u duizelig wordt (licht in het hoofd) na uw injectie, ga dan zitten of liggen tot u zich beter voelt. Als u zich niet beter voelt, neem dan contact op met een arts voordat u doorgaat met de behandeling. Er zijn gevallen van flauwvallen gemeld in samenhang met het gebruik van teriparatide. Als u ongemak ervaart zoals roodheid van de huid, pijn, zwelling, jeuk, blauwe plekken of lichte bloeding rond de plaats van de injectie (frequentie is vaak), zou dit binnen een paar dagen of weken moeten verdwijnen. Meld dit anders zo snel mogelijk aan uw arts.
Sommige patiënten kunnen allergische reacties krijgen kort na een injectie, zoals kortademigheid, zwelling van het gezicht, huiduitslag en pijn op de borst (frequentie is zelden). In zeldzame gevallen kunnen ernstige en mogelijk levensbedreigende allergische reacties optreden, waaronder anafylaxie.
Andere bijwerkingen zijn onder andere:
Vaak: komen voor bij minder dan 1 op de 10 gebruikers
- toename van cholesterol in het bloed
- depressie
- zenuwpijn in het been
- zich zwak voelen
- onregelmatige hartslag
- kortademigheid
- meer transpireren
- spierkrampen
- gebrek aan energie
- vermoeidheid
- pijn op de borst
- lage bloeddruk
- brandend maagzuur (pijnlijk of branderig gevoel vlak onder het borstbeen)
- misselijkheid (braken)
- een hernia (uitstulping) van de buis (slokdarm) die voedsel naar uw maag transporteert
- lage concentratie hemoglobine of rode bloedcellen (bloedarmoede)
Soms: komen voor bij minder dan 1 op de 100 gebruikers
- verhoogde hartslag
- afwijkende harttoon
- kortademigheid
- hemorroïden (aambeien)
- per ongeluk urine verliezen of lekken
- vaker moeten plassen
- gewichtstoename
- nierstenen
- pijn in de spieren en pijn in de gewrichten. Sommige patiënten kregen ernstige rugkrampen of -pijn waarvoor ze in het ziekenhuis moesten worden opgenomen
- toename van calcium in het bloed
- toename van urinezuur in het bloed
- toename van een enzym dat alkalische fosfatase genoemd wordt
Zelden: komen voor bij minder dan 1 op de 1.000 gebruikers
- verminderde nierfunctie, inclusief nierfalen
- zwelling, vooral in de handen, voeten en benen.
Het melden van bijwerkingen
Krijgt u last van bijwerkingen, neem dan contact op met uw arts of apotheker. Dit geldt ook voor mogelijke bijwerkingen die niet in deze bijsluiter staan. U kunt bijwerkingen ook rechtstreeks melden via het nationale meldsysteem zoals vermeld in aanhangsel V. Door bijwerkingen te melden, kunt u ons helpen meer informatie te verkrijgen over de veiligheid van dit geneesmiddel.
5. Hoe bewaart u dit middel
Buiten het zicht en bereik van kinderen houden.
Gebruik dit geneesmiddel niet meer na de uiterste houdbaarheidsdatum. Die is te vinden op de doos en pen na 'EXP'. Daar staat een maand en een jaar. De laatste dag van die maand is de uiterste houdbaarheidsdatum.
Bewaren in de koelkast (2 °C - 8 °C). U kunt Livogiva gedurende maximaal 28 dagen na de eerste injectie gebruiken, zolang de pen wordt bewaard in een koelkast (2°C–8°C).
Leg de pennen niet te dicht bij het vriesvak van de koelkast om te voorkomen dat ze bevriezen. Gebruik Livogiva niet als het bevroren is of als het bevroren is geweest.
Elke pen moet na 28 dagen op de juiste wijze worden weggegooid, ook als de pen nog niet helemaal leeg is.
Livogiva bevat een heldere en kleurloze oplossing. Gebruik Livogiva niet als er vaste deeltjes in voorkomen of als de oplossing troebel of verkleurd is.
Spoel geneesmiddelen niet door de gootsteen of de WC en gooi ze niet in de vuilnisbak. Vraag uw apotheker wat u met geneesmiddelen moet doen die u niet meer gebruikt. Ze worden dan op een verantwoorde manier vernietigd en komen niet in het milieu terecht.
6. Inhoud van de verpakking en overige informatie
Welke stoffen zitten er in dit middel?
- De werkzame stof in dit middel is teriparatide. Elke milliliter van de oplossing voor injectie bevat 250 microgram teriparatide. Elke voorgevulde pen van 2,7 ml bevat 675 microgram teriparatide (overeenkomend met 250 microgram per ml).
- De andere stoffen in dit middel zijn ijsazijn, natriumacetaattrihydraat, mannitol, metacresol, en water voor injecties. Zie rubriek 2.
Hoe ziet Livogiva eruit en hoeveel zit er in een verpakking?
Livogiva is een kleurloze en heldere oplossing. Het wordt geleverd in een patroon in een voorgevulde wegwerp-pen. Elke pen bevat 2,7 ml oplossing, genoeg voor 28 doses. Livogiva wordt geleverd in verpakkingen met daarin één of drie voorgevulde pennen.
Niet alle genoemde verpakkingsgrootten worden in de handel gebracht.
Houder van de vergunning voor het in de handel brengen
Theramex Ireland Limited
3rd Floor Kilmore House, Park Lane, Spencer Dock
DO1 YE64 Dublin 1
Ierland
Fabrikant
Eurofins PROXY Laboratories (PRX)
Archimedesweg 25 2333 CM Leiden
Nederland
Deze bijsluiter is voor het laatst goedgekeurd in
Andere informatiebronnen
Meer informatie over dit geneesmiddel is beschikbaar op de website van het Europees Geneesmiddelenbureau: http://www.ema.europa.eu.
GEBRUIKERSHANDLEIDING
Livogiva 20 microgram/80 microliter oplossing voor injectie in voorgevulde pen
BELANGRIJKE INFORMATIE
Begin NIET met de toedieningsprocedure voordat u eerst de Bijsluiter en deze Gebruikershandleiding die in het doosje van uw Livogiva zijn meegeleverd goed hebt gelezen. Volg de instructies nauwgezet op wanneer u de Livogiva-pen gebruikt.
Livogiva-pen en onderdelen
Pennaalden met een gauge van 29 tot 31 (diameter 0,25-0,33 mm) kunnen worden gebruikt.| Naalden niet meegeleverd.
Instructies voor gebruik
Injectie voorbereiden

Stap 1
Plaats voorbereiden en witte dop
verwijderen
A) Was uw handen vóór elke
injectie.
B) Bereid de injectieplaats (uw
dijbeen of buik) voor zoals uw arts of apotheker dat heeft aanbevolen.
C) Haal de witte dop eraf door deze
recht van de pen af te trekken (Afbeelding B).
| Instructievenster | |
| Zwarte injectiedop | |
Blauwgroene
Geneesmiddelpatroon
Stap 2





Controleer pen, etiket op pen en geneesmiddel
A) Controleer de pen.
Gebruik de Livogiva-pen NIET als die beschadigd is.
B) Controleer het etiket op de pen.
NIET gebruiken als de pen een verkeerd geneesmiddel bevat of als de houdbaarheidsdatum van het geneesmiddel is verstreken (Afbeelding C).
C) Controleer het patroon van het geneesmiddel. Het vloeibare geneesmiddel moet helder en kleurloos zijn.
NIET gebruiken als het geneesmiddel troebel of gekleurd is of als het drijvende deeltjes bevat (Afbeelding C).
Stap 3
Nieuwe naald bevestigen
A) Trek het papieren lipje eraf
(Afbeelding D).
B) Duw de naald recht in het
geneesmiddelpatroon
(Afbeelding E).
Draai de naald met de klok mee totdat deze goed vastzit
(Afbeelding F).
Draai de naald niet al te ver door.
Stap 4
Buitenste naaldbeschermer verwijderen
Trek de grote buitenste
naaldbeschermer eraf (Afbeelding G) en bewaar die voor later (zie stap 9).




Stap 5
Dosering instellen
Trek de zwarte injectieknop uit tot deze stopt (Afbeelding H).
Controleer of de rode streep te zien is. Ook zal op het instructievenster een pijl te zien zijn die gericht is naar het deel van de pen waar de naald zit (Afbeelding I).
Problemen oplossen bij het instellen van de dosering
Als de pen niet helemaal is ingesteld of als u de zwarte injectieknop niet kunt terugtrekken, zie Problemen oplossen - Probleem E.
Injectie toedienen
Stap 6
Binnenste naaldbeschermer verwijderen
Trek de kleine binnenste
naaldbeschermer eraf en gooi die weg (Afbeelding J). De naald zal nu te zien zijn.
Stap 7
Dosis injecteren
A) Houd voorzichtig een
huidplooi op uw dijbeen of buik vast en steek de naald recht in de geplooide huid (Afbeelding K).


B) Duw de zwarte injectieknop
naar beneden totdat deze stopt en blijf de knop zo
vasthouden (Afbeelding L).
C) Houd de knop ingedrukt en
tel langzaam tot 5 zodat u zeker weet dat de hele dosis is toegediend (Afbeelding M). Het is mogelijk dat u de zwarte injectieknop niet ziet bewegen. Om zeker te weten dat uw dosis is toegediend, zie stap 8 “Dosis bevestigen”.
D) Haal de naald uit de huid
(Afbeelding N).
Zodra de naald uit de huid is gehaald, haalt u uw duim van de zwarte injectieknop af.
Na injectie

Stap 8
Dosis bevestigen
Controleer of de zwarte injectieknop helemaal naar beneden is gedrukt. Op het instructievenster zal een pijl te zien zijn die NAAR de zwarte knop is gericht.
Als de gele schacht niet te zien is, hebt u de stappen van de injectie op de juiste manier voltooid. (Afbeelding O)
Belangrijk
De gele schacht zou NIET zichtbaar moeten zijn. Als u die wel ziet en u hebt het
geneesmiddel al geïnjecteerd, injecteer uzelf dan NIET een tweede keer op dezelfde dag.
In plaats daarvan MOET u de pen opnieuw klaar maken voor gebruik. Kijk bij Problemen oplossen - Probleem A
Stap 9
Naald verwijderen en weggooien
A) Zet de grote buitenste
naaldbeschermer op de naald door deze 'op te scheppen' en erop te drukken (Afbeeldingen P en Q). Probeer niet om de naaldbeschermer er met uw handen op te zetten.
B) Draai de beschermde naald er helemaal af door de grote naaldbeschermer 3-5 keer tegen de klok in te draaien
(Afbeelding R)
Haal de naald er recht af. (Afbeelding S)
C) Gooi de naald weg in een
prikbestendige container volgens de plaatselijke voorschriften (Afbeelding T).
Gebruik de naald NIET nog een keer.
Weggooien van de naalden
Voor meer informatie over het correct weggooien van de naald, zie de paragraaf Informatie over weggooien
Stap 10
Dop terugplaatsen en bewaren
A) Plaats de witte dop er weer op
(Afbeelding U).





B) Bewaar de pen altijd met de

witte dop erop in de koelkast na gebruik. (Afbeelding V) Bewaar de pen NIET met een naald eraan bevestigd.
Problemen oplossen
Probleem
Oplossing
A De gele schacht is nog zichtbaar
nadat ik de zwarte injectieknop heb
ingedrukt. Hoe maak ik mijn
Livogiva opnieuw klaar voor
gebruik?
Om de Livogiva-pen opnieuw klaar voor gebruik te maken, volgt u onderstaande stappen:
- 1) Als u al geïnjecteerd hebt, injecteer uzelf dan NIET een tweede keer op dezelfde dag. Gebruik een nieuwe naald voor uw injectie op de volgende dag.
- 2) Verwijder de naald
- 3) Bevestig een nieuwe naald, trek de grote naaldbeschermer eraf en bewaar deze.
- 4) Trek de binnenste naaldbeschermer eraf en gooi die weg.
- 5) Plaats de naald met de punt naar beneden in een lege container. Duw de zwarte injectieknop in tot deze stopt. Houd de knop ingedrukt
en tel langzaam tot 5. Het kan zijn dat u een een of meer druppels vloeistof ziet. Als u klaar bent, moet de zwarte injectieknop helemaal ingedrukt zijn.
- 6) Als de gele schacht nog te zien is, gebruik deze pen dan niet; neem dan contact op met uw arts of apotheker.
- 7) Plaats de grote naaldbeschermer op de naald. Draai de naald er helemaal af door de naaldbeschermer 3 tot 5 keer helemaal te draaien. Trek de naaldbeschermer eraf en gooi die weg volgens de instructies van uw arts of apotheker. Duw de witte dop er weer op, en leg uw Livogiva in de koelkast.
U kunt dit probleem voorkomen door voor elke injectie altijd een NIEUWE naald te gebruiken, en door de zwarte injectieknop helemaal in te drukken en langzaam tot 5 te tellen.
B Hoe weet ik of mijn Livogiva werkt? De Livogiva is bedoeld om bij elk gebruik de hele dosis te injecteren volgens de instructies in de rubriek Instructies voor gebruik.
De zwarte injectieknop moet helemaal ingedrukt zijn, zodat te zien is dat de hele dosis van het geneesmiddel is geïnjecteerd uit de Livogiva . Gebruik een nieuwe naald voor elke keer dat u injecteert, om zeker te weten dat uw Livogiva goed werkt.
C Ik zie een luchtbel in mijn Livogiva . Een kleine luchtbel heeft geen invloed op uw dosis en is niet schadelijk voor u. U kunt de dosis blijven gebruiken zoals gebruikelijk.
D Ik krijg de naald er niet af. 1) Plaats de grote naaldbeschermer op de naald.
- 2) Gebruik de grote naaldbeschermer om de naald los te draaien.
- 3) Draai de naald er helemaal af door de grote naaldbeschermer 3-5 keer tegen de klok in te draaien.
- 4) Als u de naald er nog steeds niet vanaf krijgt, vraag dan iemand om u te helpen.
Zie stap 9 “Naald verwijderen en weggooien”. E Wat moet ik doen als ik de zwarte
injectieknop niet kan uittrekken?
Gebruik een nieuwe Livogiva-pen om uw dosis te gebruiken volgens de instructies van uw arts of apotheker.
Als het lastig wordt om de zwarte injectieknop uit te trekken, betekent dit dat er niet genoeg geneesmiddel in uw Livogiva over is voor een hele dosis. Het kan zijn dat u nog wat van het geneesmiddel in het patroon ziet zitten.
Reinigen en bewaren
Uw Livogiva-pen reinigen
- Veeg de buitenkant van de Livogiva af met een vochtige doek.
- Plaats de Livogiva niet in water en was of reinig deze niet met een vloeistof.
Uw Livogiva-pen bewaren
- Lees en volg de instructies in de folder Informatie voor de patiënt over het bewaren van uw pen
- Bewaar de Livogiva NIET met een naald eraan bevestigd. Als u dit doet kan dit effect hebben op de steriliteit van het geneesmiddel bij volgende injecties.
Bewaar de Livogiva met de witte dop erop.
Als de Livogiva buiten de koelkast is bewaard, gooi de pen dan niet weg. Leg de pen terug in de koelkast en neem contact op met uw arts of apotheker.
Informatie over weggooien
Weggooien van pennaalden en Livogiva-pen
- Voordat u de Livogiva-pen weggooit, moet u eerst de pennaald verwijderen.
- Doe gebruikte naalden in een naaldencontainer of een container van hard plastic met een stevige deksel. Gooi naalden niet rechtstreeks bij het restafval.
Recycle de gevulde naaldencontainer niet.
Overige belangrijke opmerkingen
- Breng het geneesmiddel NIET over in een spuit.
- Tijdens de injectie kan het zijn dat u één of twee klikjes hoort - dit hoort bij de normale werking van de pen.
- De Livogiva wordt niet aanbevolen voor gebruik door blinden of slechtzienden zonder de hulp van iemand die getraind is in het juiste gebruik van de pen.
Deze bijsluiter is voor het laatst goedgekeurd in:
