Bijsluiter: gebruik, bijwerkingen, dosering - Forsteo
1. Wat is FORSTEO en waarvoor wordt dit middel gebruikt?
FORSTEO bevat de werkzame stof teriparatide en wordt gebruikt om botten sterker te maken, en het risico van breuken te verminderen door de botaanmaak te stimuleren.
FORSTEO wordt gebruikt voor de behandeling van osteoporose bij volwassenen. Osteoporose is een ziekte die uw botten dun en breekbaar maakt. Deze aandoening komt met name voor bij vrouwen na de menopauze, maar het kan ook voorkomen bij mannen. Osteoporose komt ook vaak voor bij patiënten die corticosteroïden krijgen.
2. Wanneer mag u dit middel niet gebruiken of moet u er extra voorzichtig mee zijn?
Wanneer mag u dit middel niet gebruiken?
- U bent allergisch voor een van de stoffen in dit geneesmiddel. Deze stoffen kunt u vinden in rubriek 6.
- U heeft last van een hoge calcium bloedspiegel (reeds bestaande hypercalciëmie).
- U heeft last van ernstige nierproblemen.
- Bij u is ooit de diagnose gesteld van botkanker of een andere kanker, die naar de botten is uitgezaaid (metastasen).
- U heeft bepaalde botziektes. Indien u een botziekte heeft, vertel dit dan uw arts.
- U heeft een onverklaarde hoge hoeveelheid alkalische fosfatase in uw bloed, wat kan wijzen op de botziekte van Paget (een aandoening met abnormale veranderingen van het bot). Indien u twijfelt, raadpleeg dan uw arts.
- U heeft bestraling gehad van uw botten.
- U bent zwanger of u geeft borstvoeding.
Wanneer moet u extra voorzichtig zijn met dit middel?
FORSTEO kan de hoeveelheid calcium in uw bloed of urine verhogen.
Neem contact op met uw arts of apotheker voordat of terwijl u dit middel gebruikt:
- als u voortdurend misselijk bent, moet braken en last heeft van verstopping, weinig energie of spierzwakte. Dit kunnen tekenen zijn dat er te veel calcium in uw bloed zit
- als u last heeft van nierstenen of nierstenen heeft gehad
- wanneer u lijdt aan nierproblemen (matige nierbeschadiging)
Sommige patiënten worden duizelig of krijgen een hoge hartslag na de eerste paar doseringen. Injecteer de eerste dosis FORSTEO op een plaats waar u kunt gaan zitten of languit liggen wanneer u duizelig wordt.
De aanbevolen behandelingsperiode van 24 maanden dient niet overschreden te worden.
FORSTEO dient niet te worden toegepast bij volwassenen die groeien.
Kinderen en jongeren tot 18 jaar
FORSTEO dient niet te worden toegepast bij kinderen en jongeren tot 18 jaar.
Gebruikt u nog andere geneesmiddelen?
Gebruikt u naast FORSTEO nog andere geneesmiddelen, heeft u dat kort geleden gedaan of bestaat de mogelijkheid dat u binnenkort andere geneesmiddelen gaat gebruiken? Vertel dat dan uw arts of apotheker omdat andere geneesmiddelen soms een wisselwerking met dit middel kunnen hebben (bijvoorbeeld digoxine/digitalis, een geneesmiddel om hartaandoeningen te behandelen).
Zwangerschap en borstvoeding
Gebruik geen FORSTEO als u zwanger bent of borstvoeding geeft. Als u een vrouw bent die zwanger kan worden dan dient u een effectieve methode van anticonceptie te gebruiken tijdens het gebruik van FORSTEO. Als u zwanger wordt, moet u het gebruik van FORSTEO staken. Vraag uw arts of apotheker om advies voordat u een geneesmiddel inneemt.
Rijvaardigheid en het gebruik van machines
Sommige patiënten kunnen zich duizelig voelen na het injecteren van FORSTEO. Als u zich duizelig voelt dient u geen auto te rijden of machines te bedienen voordat u zich beter voelt.
FORSTEO bevat natrium
Dit middel bevat minder dan 1 mmol natrium (23 mg) per dosis, dat wil zeggen dat het in wezen ‘natriumvrij’ is.
3. Hoe gebruikt u dit middel?
Gebruik dit geneesmiddel altijd precies zoals uw arts u dat heeft verteld. Twijfelt u over het juiste gebruik? Neem dan contact op met uw arts of apotheker.
De aanbevolen dosering is 20 microgram per dag, gegeven als injectie onder de huid (subcutane injectie) in het dijbeen of de buik. Gebruik uw geneesmiddel iedere dag op ongeveer hetzelfde tijdstip, dit helpt u het niet te vergeten.
Injecteer FORSTEO elke dag net zo lang als uw arts het voor u heeft voorgeschreven. De totale duur van behandeling met FORSTEO dient niet meer dan 24 maanden te zijn. U mag niet vaker dan eenmaal in uw leven gedurende 24 maanden met FORSTEO worden behandeld.
FORSTEO kan worden geïnjecteerd tijdens de maaltijden.
Lees voor instructies hoe de FORSTEO-pen te gebruiken de handleiding, die is bijgesloten in de verpakking.
Injectienaalden worden niet bij de pen geleverd. U kunt gebruik maken van Becton Dickinson en Company’s injectienaalden.
U dient uw injectie met Forsteo toe te dienen kort nadat u de pen uit de koelkast heeft gehaald, zoals beschreven in de handleiding. Leg na gebruik de pen onmiddellijk terug in de koelkast. Gebruik voor iedere injectie een nieuwe naald en gooi deze na ieder gebruik weg. Bewaar uw pen nooit met de naald er nog op. Deel nooit een FORSTEO-pen met anderen.
Uw arts kan u adviseren om FORSTEO gelijktijdig te nemen met calcium en vitamine D. Uw arts vertelt u hoeveel u dagelijks dient in te nemen.
FORSTEO kan met of zonder voedsel gegeven worden.
Heeft u te veel van dit middel gebruikt?
Indien u per ongeluk meer FORSTEO heeft toegediend dan u zou mogen, neem dan contact op met uw arts of apotheker.
Als verschijnselen van overdosering kunt u misselijkheid, braken, duizeligheid en hoofdpijn verwachten.
Bent u vergeten of was u niet in staat om dit middel op het gebruikelijke tijdstip te gebruiken?
Dan dient u dit zo snel mogelijk op die dag te doen. Neem geen dubbele dosis om een vergeten dosis in te halen. Gebruik niet meer dan één injectie per dag. Probeer niet uw gemiste dosis in te halen.
Als u stopt met het gebruik van dit middel
Als u erover denkt te stoppen met de FORSTEO-behandeling, bespreek dat dan alstublieft met uw arts. Uw arts zal u adviseren en besluiten hoe lang u met FORSTEO behandeld moet worden.
Heeft u nog andere vragen over het gebruik van dit geneesmiddel? Neem dan contact op met uw arts of apotheker.
4. Mogelijke bijwerkingen
Zoals elk geneesmiddel kan ook dit geneesmiddel bijwerkingen hebben, al krijgt niet iedereen daarmee te maken.
De meest voorkomende bijwerkingen zijn pijn in de ledematen (frequentie is zeer vaak, kan voorkomen bij meer dan 1 op de 10 gebruikers) en misselijkheid, hoofdpijn en duizeligheid (frequentie is vaak). Als u duizelig wordt (licht gevoel in het hoofd) na uw injectie, dient u te gaan zitten of te gaan liggen totdat u zich weer beter voelt. Als u zich niet beter voelt, dient u uw arts te raadplegen voordat u de behandeling voortzet. Gerelateerd aan het gebruik van teriparatide zijn gevallen van flauwvallen gemeld.
Als u ongemak ervaart zoals roodheid van de huid, pijn, zwelling, jeuk, blauwe plekken of lichte bloeding rond de injectieplaats (frequentie is vaak), moet dit binnen enkele dagen tot weken verdwijnen. Meld dit anders zo spoedig mogelijk aan uw dokter.
Enkele patiënten hebben vlak na injectie allergische bijwerkingen ervaren, die bestonden uit ademnood, zwelling van het gezicht, huiduitslag en pijn op de borst (frequentie is zelden). Ernstige en mogelijk levensbedreigende allergische reacties, waaronder anafylaxie kunnen in zeldzame gevallen voorkomen.
Andere bijwerkingen zijn onder andere:
Vaak: kunnen voorkomen bij maximaal 1 op de 10 gebruikers
- toename in bloed cholesterol spiegels
- depressie
- zenuwpijn in het been
- zich flauw voelen
- onregelmatige hartslag
- ademnood
- toegenomen transpiratie
- spierkramp
- verlies van energie
- vermoeidheid
- pijn op de borst
- lage bloeddruk
- zuurbranden (pijnlijk of branderig gevoel vlak onder het borstbeen)
- overgeven
- een uitstulping (hernia) van de slokdarm
- laag hemoglobine of laag aantal rode bloedcellen (bloedarmoede).
Soms: kunnen voorkomen bij maximaal 1 op de 100 gebruikers
- toegenomen hartslag
- abnormaal geluid van het hart
- kortademigheid
- aambeien
- per ongeluk verlies of lekken van urine
- toegenomen drang om te plassen
- gewichtstoename
- nierstenen
- spierpijn en gewrichtspijn. Sommige patiënten kregen ernstige rugkrampen of rugpijn, welke leidden tot ziekenhuisopname
- toename van het calciumgehalte in het bloed
- toename van het gehalte urinezuur in het bloed
- toename van een enzym, alkalische fosfatase genaamd
Zelden: kunnen voorkomen bij maximaal 1 op de 1.000 gebruikers
- verminderde nierfunctie, waaronder nierfalen
- zwelling van voornamelijk handen, voeten en benen
Het melden van bijwerkingen
Krijgt u last van bijwerkingen, neem dan contact op met uw arts of apotheker. Dit geldt ook voor mogelijke bijwerkingen die niet in deze bijsluiter staan. U kunt bijwerkingen ook rechtstreeks melden via het nationale meldsysteem zoals vermeld in aanhangsel V. Door bijwerkingen te melden, kunt u ons helpen meer informatie te verkrijgen over de veiligheid van dit geneesmiddel.
5. Hoe bewaart u dit middel?
Buiten het zicht en bereik van kinderen houden.
Gebruik dit geneesmiddel niet meer na de uiterste houdbaarheidsdatum. Die is te vinden op de doos en pen na EXP. Daar staat een maand en een jaar. De laatste dag van die maand is de uiterste houdbaarheidsdatum.
FORSTEO dient altijd te worden bewaard in de koelkast (2°C - 8°C). U kunt FORSTEO maximaal 28 dagen na de eerste injectie van iedere pen gebruiken, zolang de pen wordt bewaard in de koelkast bij 2°C - 8°C.
FORSTEO niet in de vriezer bewaren. Vermijd het plaatsen van de pen dicht bij het vriesgedeelte van de koelkast om bevriezen te voorkomen. Gebruik FORSTEO niet meer als het bevroren is of bevroren is geweest.
Elke pen dient na 28 dagen te worden weggegooid volgens de gebruikelijke methode, zelfs als de pen niet helemaal leeg is.
FORSTEO bevat een heldere en kleurloze oplossing. Gebruik FORSTEO niet als er vaste deeltjes in de oplossing verschijnen of als de oplossing troebel of gekleurd is.
Spoel geneesmiddelen niet door de gootsteen of de WC en gooi ze niet in de vuilnisbak. Vraag uw apotheker wat u met geneesmiddelen moet doen die u niet meer gebruikt. Als u geneesmiddelen op de juiste manier afvoert worden ze op een verantwoorde manier vernietigd en komen ze niet in het milieu terecht.
6. Inhoud van de verpakking en overige informatie
Welke stoffen zitten er in dit middel?
- De werkzame stof in dit middel is teriparatide. Elke milliliter van de oplossing voor injectie bevat 250 microgram teriparatide.
- De andere stoffen in dit middel zijn: ijsazijnzuur, natriumacetaat (watervrij), mannitol, metacresol en water voor injecties. Ook kunnen zoutzuuroplossing en/of natriumhydroxide-oplossing zijn toegevoegd voor de aanpassing van de zuurgraad.
Hoe ziet FORSTEO eruit en hoeveel zit er in een verpakking?
FORSTEO is een kleurloze en heldere oplossing. Het wordt geleverd in een patroon in een voorgevulde wegwerppen. Elke pen bevat 2,4 ml oplossing voldoende voor 28 doses. De pennen zijn verkrijgbaar in verpakkingen van één of drie pennen. Niet alle verpakkingen zijn in ieder land beschikbaar.
Houder van de vergunning voor het in de handel brengen
Eli Lilly Nederland B.V., Orteliuslaan 1000, 3528 BD Utrecht, Nederland.
Fabrikant
Lilly France S.A.S, Rue du Colonel Lilly, F-67640 Fegersheim, Frankrijk.
Neem voor alle informatie over dit geneesmiddel contact op met de lokale vertegenwoordiger van de houder van de vergunning voor het in de handel brengen.
België/Belgique/Belgien
Eli Lilly Benelux S.A./N.V.
Tél/Tel: + 32 (0) 2 548 84 84
Lietuva
Eli Lilly Lietuva
Tel: + 370 (5) 2649600 България
ТП "Ели Лили Недерланд" Б.В. - България
Тел: + 359 2 491 41 40
Luxembourg/Luxemburg
Eli Lilly Benelux S.A./N.V. Tél/Tel: + 32 (0) 2 548 84 84 Česká republika
Eli Lilly ČR, s.r.o.
Tel: + 420 234 664 111
Magyarország
Lilly Hungária Kft.
Tel: + 36 1 328 5100 Danmark
Eli Lilly Danmark A/S
Tlf.: + 45 45 26 60 00
Malta
Charles de Giorgio Ltd. Tel: + 356 25600 500
Deutschland
Lilly Deutschland GmbH
Tel: + 49 (0) 6172 273 2222
Nederland
Eli Lilly Nederland B.V. Tel: + 31(0) 30 6025800 Eesti
Eli Lilly Nederland B.V.
Tel: +372 6 817 280
Norge
Eli Lilly Norge A.S
Tlf: + 47 22 88 18 00 Ελλάδa
ΦΑΡΜΑΣΕΡΒ-ΛΙΛΛΥ Α.Ε.Β.Ε. Τηλ: + 30 210 629 4600
Österreich
Eli Lilly Ges. m.b.H. Tel: + 43 (0) 1 711 780 España
Valquifarma, S.A.U.
Tel: + 34-91 623 1732
Polska
Eli Lilly Polska Sp. z o.o. Tel: + 48 22 440 33 00 France
Lilly France
Tél: + 33 (0) 1 55 49 34 34
Portugal
Lilly Portugal Produtos Farmacêuticos, Lda Tel: + 351 21 412 66 00 Hrvatska
Eli Lilly Hrvatska d.o.o.
Tel: +385 1 2350 999
România
Eli Lilly România S.R.L. Tel: + 40 21 4023000 Ireland
Eli Lilly and Company (Ireland) Limited Tel: + 353 (0) 1 661 4377
Slovenija
Eli Lilly farmacevtska družba, d.o.o. Tel: + 386 (0) 1 580 00 10 Ísland
Icepharma hf.
Sími: + 354 540 8000
Slovenská republika
Eli Lilly Slovakia s.r.o. Tel: + 421 220 663 111 Italia
Eli Lilly Italia S.p.A.
Tel: + 39 055 42571
Suomi/Finland
Oy Eli Lilly Finland Ab Puh/Tel: + 358 (0) 9 8545 250 Κύπρος
Phadisco Ltd
Τηλ: + 357 22 715000
Sverige
Eli Lilly Sweden AB Tel: + 46 (0) 8 7378800 Latvija
Eli Lilly (Suisse) S.A Pārstāvniecība Latvijā Tel: + 371 67364000
Deze bijsluiter is voor het laatst goedgekeurd in
Meer informatie over dit geneesmiddel is beschikbaar op de website van het Europees Geneesmiddelenbureau: https://www.ema.europa.eu
Deze bijsluiter is beschikbaar in alle EU/EER-talen op de website van het Europees Geneesmiddelenbureau.
GEBRUIKERSHANDLEIDING PEN
Forsteo®
FORSTEO, 20 microgram (µg) 80 microliter oplossing voor injectie, in voorgevulde pen
Instructies voor gebruik
Lees deze rubriek Instructies voor gebruik volledig door voordat u uw nieuwe pen gebruikt. Volg de aanwijzingen zorgvuldig op wanneer u de pen gebruikt.
Lees ook de meegeleverde bijsluiter.
Deel uw pen of uw naalden niet met anderen, omdat dan mogelijk infecties kunnen worden overgedragen.
Uw pen bevat geneesmiddel voldoende voor 28 dagen.
De onderdelen van de Forsteo pen*










* Naalden niet inbegrepen. Becton, Dickinson and Company pennaalden kunnen gebruikt worden. Vraag uw arts of apotheker welke naalddikte en -lengte voor u het beste is.
Gele schacht
Zwarte
injectie
knop Rode streep Blauw omhulsel Geneesmiddel Witte dop
Patroon
Papieren
bescherm-
laagje Naald Grote naaldbeschermer
Kleine naaldbeschermer
Was voorafgaand aan elke injectie altijd uw handen. Maak de injectieplaats schoon volgens de instructies van uw arts of apotheker.
1
Trek de witte dop eraf.
2
Bevestig nieuwe naald
Trek papieren
beschermlaagje
eraf.
Duw de naald recht op de
geneesmiddelpatroon.
Draai de naald erop tot deze stevig vast zit.
Trek de grote naaldbeschermer eraf en bewaar deze.
Grote naaldbeschermer Stel de
dosis in
Rode
streep
Kleine naald
bescher-mer
Trek zwarte
injectieknop uit tot deze
niet verder kan.
Indien u de zwarte
injectieknop niet kunt
uittrekken, zie Oplossen
van problemen,
probleem E.
Controleer
en verzeker u
ervan dat de
rode streep
zichtbaar is.
Trek de kleine naaldbeschermer eraf en gooi deze weg.
4
Injecteer de dosis
Houd een huidplooi van de dij of de buik
losjes vast en breng de naald recht in de huid.
Druk de zwarte injectieknop in totdat deze stopt. Houd ingedrukt en tel l-a-n-g-z-a-a-m tot 5. Trek dan de naald uit de huid. 






| BELANGRIJK | ||
5 Bevestig de dosis Na beëindiging van de injectie: Controleer of de zwarte injectieknop volledig is ingedrukt, zodra de naald uit de huid is verwijderd. Indien de gele schacht niet meer zichtbaar is, heeft u de injecteerstappen goed volbracht. De gele schacht mag NIET zichtbaar zijn. Indien u deze toch ziet, en u heeft al geïnjecteerd, injecteer uzelf dan niet een tweede keer op dezelfde dag. In plaats daarvan moet u uw FORSTEO pen opnieuw instellen (zie Oplossen van problemen, probleem A). | ||
6 Verwijder de naald Plaats de grote naaldbeschermer op de naald. Draai de naald helemaal los door de grote naaldbeschermer 3 tot 5 keer helemaal rond te draaien. Trek de naald eraf en gooi deze weg zoals door uw arts of apotheker is aangegeven. Plaats de witte dop er terug op. Leg de FORSTEO meteen na gebruik in de koelkast. |






Forsteo®
FORSTEO, 20 microgram (µg) 80 microliter
Oplossing voor injectie, in voorgevulde pen
Oplossen van problemen
Probleem Oplossing A. De gele schacht is nog zichtbaar nadat ik de
zwarte injectieknop heb ingedrukt. Hoe stel ik mijn FORSTEO pen
opnieuw in?
Om de FORSTEO pen opnieuw in te stellen, volgt u de volgende stappen.
- 1) Indien u al geïnjecteerd heeft, injecteer uzelf dan NIET een tweede keer op dezelfde dag.
- 2) Verwijder de naald.
- 3)
Bevestig een nieuwe naald, trek de grote
naaldbeschermer eraf en bewaar deze.
- 4)
Trek de zwarte injectieknop uit totdat deze stopt.
Verzeker u ervan dat de rode streep zichtbaar is.
- 5) Trek de kleine naaldbeschermer eraf en gooi deze weg.
- 6) Richt de pen met de naald naar beneden in een lege container. Duw de zwarte injectieknop in totdat deze stopt. Houd ingedrukt en tel l-a-n-g-z-a-a-m tot 5. Het kan zijn dat u een klein stroompje of druppel vloeistof ziet. Wanneer u klaar bent, dient de zwarte injectieknop helemaal ingedrukt te zijn.
- 7) Indien u nog steeds de gele schacht ziet, neem dan contact op met uw arts of apotheker.
- 8)
Plaats de grote naaldbeschermer terug op de naald.
Draai de naald helemaal los door de
naaldbeschermer 3 tot 5 keer helemaal rond te draaien. Trek de naaldbeschermer eraf en gooi weg zoals door uw arts of apotheker aangegeven. Plaats de witte dop er terug op, en leg de FORSTEO pen in de koelkast.
De instructies hoe om te gaan met de naald zijn niet bedoeld als vervanging van lokale gedragslijnen of gedragslijnen van medisch personeel of instellingen.
![]()
![]()
![]()
U kunt dit probleem voorkomen door altijd een NIEUWE
naald te gebruiken voor elke injectie, en door de zwarte injectieknop helemaal in te drukken en l-a-n-g-z-a-a-m tot 5 te tellen.
B. Hoe weet ik of mijn
FORSTEO pen werkt? De FORSTEO pen is ontwikkeld om bij ieder gebruik elke keer de volledige dosis te injecteren, zoals aangegeven in de rubriek Instructies voor Gebruik. De zwarte injectieknop is helemaal ingedrukt om aan te geven dat de volledige dosis FORSTEO is geïnjecteerd.
Denk er aan om elke keer een nieuwe naald te gebruiken, zodat u er zeker van bent dat uw FORSTEO goed werkt.
C. Ik zie een luchtbel in
mijn FORSTEO pen. Een kleine luchtbel zal de dosis niet beïnvloeden en het zal u geen schade toebrengen. U kunt doorgaan met uw dosis te nemen zoals u gewend bent.
D. Ik krijg de naald er
niet af. 1) Plaats de grote naaldbeschermer op de naald.
- 2) Gebruik de grote naaldbeschermer om de naald los te draaien.
- 3)
Draai de naald helemaal los door de grote
naaldbeschermer 3 tot 5 maal helemaal rond te draaien.
- 4) Indien u de naald er nog steeds niet af krijgt, vraag iemand om u te helpen.
E. Wat moet ik doen indien ik de zwarte injectieknop niet kan
uittrekken?
Neem een nieuwe FORSTEO pen, zodat u uw dosis kunt toedienen zoals door uw arts of apotheker is aangegeven.
Dit betekent dat u nu al het geneesmiddel heeft gebruikt dat nauwkeurig toegediend kan worden, ook al zou u nog wat geneesmiddel in de patroon kunnen zien zitten.
| Schoonmaken en bewaren | ||
Uw FORSTEO pen schoonmaken
Uw FORSTEO pen bewaren
| ||
| Weggooien van pennaalden en pen | ||
Weggooien van Pennaalden en de FORSTEO pen
| ||
| Andere belangrijke opmerkingen | ||
| ||
Geproduceerd door Lilly France, F-67640 Fegersheim, Frankrijk voor Eli Lilly and Company.
Deze gebruikershandleiding is voor de laatste keer herzien in {MM/YYY}
